यह सरस्वती चालीसा का सम्पूर्ण हिन्दी पाठ है। चालीसा चालीस चौपाइयों की स्तुति है, जिसका पाठ भक्त श्रद्धा और नियम के साथ करते हैं।
॥ दोहा ॥
जनक जननि पद्मरज,
निज मस्तक पर धरि ।
बन्दौं मातु सरस्वती,
बुद्धि बल दे दातारि ॥पूर्ण जगत में व्याप्त तव,
महिमा अमित अनंतु।
दुष्जनों के पाप को,
मातु तु ही अब हन्तु ॥
॥ चालीसा ॥
जय श्री सकल बुद्धि बलरासी ।
जय सर्वज्ञ अमर अविनाशी ॥
जय जय जय वीणाकर धारी ।
करती सदा सुहंस सवारी ॥
रूप चतुर्भुज धारी माता ।
सकल विश्व अन्दर विख्याता ॥4
जग में पाप बुद्धि जब होती ।
तब ही धर्म की फीकी ज्योति ॥
तब ही मातु का निज अवतारी ।
पाप हीन करती महतारी ॥
वाल्मीकिजी थे हत्यारा ।
तव प्रसाद जानै संसारा ॥
रामचरित जो रचे बनाई ।
आदि कवि की पदवी पाई ॥8
कालिदास जो भये विख्याता ।
तेरी कृपा दृष्टि से माता ॥
तुलसी सूर आदि विद्वाना ।
भये और जो ज्ञानी नाना ॥
तिन्ह न और रहेउ अवलम्बा ।
केव कृपा आपकी अम्बा ॥
करहु कृपा सोइ मातु भवानी ।
दुखित दीन निज दासहि जानी ॥12
पुत्र करहिं अपराध बहूता ।
तेहि न धरई चित माता ॥
राखु लाज जननि अब मेरी ।
विनय करउं भांति बहु तेरी ॥
मैं अनाथ तेरी अवलंबा ।
कृपा करउ जय जय जगदंबा ॥
मधुकैटभ जो अति बलवाना ।
बाहुयुद्ध विष्णु से ठाना ॥16
समर हजार पाँच में घोरा ।
फिर भी मुख उनसे नहीं मोरा ॥
मातु सहाय कीन्ह तेहि काला ।
बुद्धि विपरीत भई खलहाला ॥
तेहि ते मृत्यु भई खल केरी ।
पुरवहु मातु मनोरथ मेरी ॥
चंड मुण्ड जो थे विख्याता ।
क्षण महु संहारे उन माता ॥20
रक्त बीज से समरथ पापी ।
सुरमुनि हदय धरा सब काँपी ॥
काटेउ सिर जिमि कदली खम्बा ।
बारबार बिन वउं जगदंबा ॥
जगप्रसिद्ध जो शुंभनिशुंभा ।
क्षण में बाँधे ताहि तू अम्बा ॥
भरतमातु बुद्धि फेरेऊ जाई ।
रामचन्द्र बनवास कराई ॥24
एहिविधि रावण वध तू कीन्हा ।
सुर नरमुनि सबको सुख दीन्हा ॥
को समरथ तव यश गुन गाना ।
निगम अनादि अनंत बखाना ॥
विष्णु रुद्र जस कहिन मारी ।
जिनकी हो तुम रक्षाकारी ॥
रक्त दन्तिका और शताक्षी ।
नाम अपार है दानव भक्षी ॥28
दुर्गम काज धरा पर कीन्हा ।
दुर्गा नाम सकल जग लीन्हा ॥
दुर्ग आदि हरनी तू माता ।
कृपा करहु जब जब सुखदाता ॥
नृप कोपित को मारन चाहे ।
कानन में घेरे मृग नाहे ॥
सागर मध्य पोत के भंजे ।
अति तूफान नहिं कोऊ संगे ॥32
भूत प्रेत बाधा या दुःख में ।
हो दरिद्र अथवा संकट में ॥
नाम जपे मंगल सब होई ।
संशय इसमें करई न कोई ॥
पुत्रहीन जो आतुर भाई ।
सबै छांड़ि पूजें एहि भाई ॥
करै पाठ नित यह चालीसा ।
होय पुत्र सुन्दर गुण ईशा ॥36
धूपादिक नैवेद्य चढ़ावै ।
संकट रहित अवश्य हो जावै ॥
भक्ति मातु की करैं हमेशा ।
निकट न आवै ताहि कलेशा ॥
बंदी पाठ करें सत बारा ।
बंदी पाश दूर हो सारा ॥
रामसागर बाँधि हेतु भवानी ।
कीजै कृपा दास निज जानी ॥40
॥दोहा॥
मातु सूर्य कान्ति तव,
अन्धकार मम रूप ।
डूबन से रक्षा करहु,
परूँ न मैं भव कूप ॥
बलबुद्धि विद्या देहु मोहि,
सुनहु सरस्वती मातु ।
राम सागर अधम को,
आश्रय तू ही देदातु ॥
Saraswati Chalisa Lyrics in English (Hinglish)
Neeche yahi paath Roman lipi (English letters) mein diya gaya hai, jaise upar Hindi mein hai — taaki jo bhakt Devanagari nahin padh paate, ve bhi poora paath kar sakein.
॥ Doha ॥
Janak janani padmaraj,
Nij mastak par dhari ।
Bandaun maatu Saraswati,
Buddhi bal de daatari ॥Poorn jagat mein vyaapt tav,
Mahima amit anantu ।
Dushjanon ke paap ko,
Maatu tu hi ab hantu ॥
॥ Chalisa ॥
Jai Shri sakal buddhi balraasi ।
Jai sarvagya amar avinaashi ॥
Jai jai jai Veenakar dhaari ।
Karti sada suhans savaari ॥
Roop chaturbhuj dhaari mata ।
Sakal vishv andar vikhyaata ॥4
Jag mein paap buddhi jab hoti ।
Tab hi dharm ki pheeki jyoti ॥
Tab hi maatu ka nij avtaari ।
Paap heen karti mahtaari ॥
Valmikiji the hatyaara ।
Tav prasaad jaanai sansaara ॥
Ramcharit jo rache banaai ।
Aadi kavi ki padvi paai ॥8
Kalidas jo bhaye vikhyaata ।
Teri kripa drishti se mata ॥
Tulsi Soor aadi vidwaana ।
Bhaye aur jo gyaani naana ॥
Tinh na aur raheu avlamba ।
Kev kripa aapki amba ॥
Karahu kripa soi maatu Bhawani ।
Dukhit deen nij daasahi jaani ॥12
Putra karahin apradh bahuta ।
Tehi na dharai chit mata ॥
Raakhu laaj janani ab meri ।
Vinay karaun bhaanti bahu teri ॥
Main anaath teri avlamba ।
Kripa karau jai jai Jagdamba ॥
Madhukaitabh jo ati balvaana ।
Baahuyuddh Vishnu se thaana ॥16
Samar hazaar paanch mein ghora ।
Phir bhi mukh unse nahin mora ॥
Maatu sahaay keenh tehi kaala ।
Buddhi vipreet bhai khal haala ॥
Tehi te mrityu bhai khal keri ।
Purvahu maatu manorath meri ॥
Chand Mund jo the vikhyaata ।
Kshan mahu sanhaare un mata ॥20
Rakt beej se samrath paapi ।
Surmuni hriday dhara sab kaanpi ॥
Kaateu sir jimi kadali khamba ।
Baarbaar bin vaun Jagdamba ॥
Jagprasiddh jo Shumbh Nishumbha ।
Kshan mein baandhe taahi tu amba ॥
Bharatmaatu buddhi phereu jaai ।
Ramchandra banvaas karaai ॥24
Ehividhi Raavan vadh tu keenha ।
Sur narmuni sabko sukh deenha ॥
Ko samrath tav yash gun gaana ।
Nigam anaadi anant bakhaana ॥
Vishnu Rudra jas kahin maari ।
Jinki ho tum rakshakaari ॥
Rakt dantika aur Shataakshi ।
Naam apaar hai daanav bhakshi ॥28
Durgam kaaj dhara par keenha ।
Durga naam sakal jag leenha ॥
Durg aadi harni tu mata ।
Kripa karahu jab jab sukhdaata ॥
Nrip kopit ko maaran chaahe ।
Kaanan mein ghere mrig naahe ॥
Saagar madhya pot ke bhanje ।
Ati toofaan nahin kou sange ॥32
Bhoot pret baadha ya duhkh mein ।
Ho daridra athva sankat mein ॥
Naam jape mangal sab hoi ।
Sanshay isme karai na koi ॥
Putraheen jo aatur bhai ।
Sabai chhaandi poojein ehi bhai ॥
Karai paath nit yah Chalisa ।
Hoy putra sundar gun Eesha ॥36
Dhoopaadik naivedya chadhaavai ।
Sankat rahit avashya ho jaavai ॥
Bhakti maatu ki karein hamesha ।
Nikat na aavai taahi kalesha ॥
Bandi paath karein sat baara ।
Bandi paash door ho saara ॥
Ramsagar baandhi hetu Bhawani ।
Keejai kripa daas nij jaani ॥40
॥Doha॥
Maatu soorya kaanti tav,
Andhkaar mam roop ।
Doobun se raksha karahu,
Parun na main bhav koop ॥
Balbuddhi vidya dehu mohi,
Sunahu Saraswati maatu ।
Ram Sagar adham ko,
Aashray tu hi dedaatu ॥
Saraswati Chalisa — Meaning in Brief
This Chalisa honours Mother Saraswati as the giver of intellect and strength, the veena-bearer who rides a swan and has four arms. It says she appears when wrong-mindedness spreads and dharma dims, and that her grace transforms the unlearned into poets and scholars. It recalls her help in the battles against demons such as Madhu-Kaitabh, Chand-Mund, Raktabeej and Shumbh-Nishumbh. The devotee asks her to protect his honour, forgive faults and accept him as her servant. It says reciting the Chalisa removes troubles, and the closing Doha prays for strength, intellect and knowledge.
When to recite: It is recited in devotion to Mother Saraswati, especially on Vasant Panchami.