यह तुलसी चालीसा का सम्पूर्ण हिन्दी पाठ है। चालीसा चालीस चौपाइयों की स्तुति है, जिसका पाठ भक्त श्रद्धा और नियम के साथ करते हैं।
॥ दोहा ॥
जय जय तुलसी भगवती सत्यवती सुखदानी ।
नमो नमो हरि प्रेयसी श्री वृन्दा गुन खानी ॥
श्री हरि शीश बिरजिनी, देहु अमर वर अम्ब ।
जनहित हे वृन्दावनी अब न करहु विलम्ब ॥
॥ चौपाई ॥
धन्य धन्य श्री तलसी माता ।
महिमा अगम सदा श्रुति गाता ॥
हरि के प्राणहु से तुम प्यारी ।
हरीहीँ हेतु कीन्हो तप भारी ॥
जब प्रसन्न है दर्शन दीन्ह्यो ।
तब कर जोरी विनय उस कीन्ह्यो ॥
हे भगवन्त कन्त मम होहू ।
दीन जानी जनि छाडाहू छोहु ॥ ४ ॥
सुनी लक्ष्मी तुलसी की बानी ।
दीन्हो श्राप कध पर आनी ॥
उस अयोग्य वर मांगन हारी ।
होहू विटप तुम जड़ तनु धारी ॥
सुनी तुलसी हीँ श्रप्यो तेहिं ठामा ।
करहु वास तुहू नीचन धामा ॥
दियो वचन हरि तब तत्काला ।
सुनहु सुमुखी जनि होहू बिहाला ॥ ८ ॥
समय पाई व्हौ रौ पाती तोरा ।
पुजिहौ आस वचन सत मोरा ॥
तब गोकुल मह गोप सुदामा ।
तासु भई तुलसी तू बामा ॥
कृष्ण रास लीला के माही ।
राधे शक्यो प्रेम लखी नाही ॥
दियो श्राप तुलसिह तत्काला ।
नर लोकही तुम जन्महु बाला ॥ १२ ॥
यो गोप वह दानव राजा ।
शङ्ख चुड नामक शिर ताजा ॥
तुलसी भई तासु की नारी ।
परम सती गुण रूप अगारी ॥
अस द्वै कल्प बीत जब गयऊ ।
कल्प तृतीय जन्म तब भयऊ ॥
वृन्दा नाम भयो तुलसी को ।
असुर जलन्धर नाम पति को ॥ १६ ॥
करि अति द्वन्द अतुल बलधामा ।
लीन्हा शंकर से संग्राम ॥
जब निज सैन्य सहित शिव हारे ।
मरही न तब हर हरिही पुकारे ॥
पतिव्रता वृन्दा थी नारी ।
कोऊ न सके पतिहि संहारी ॥
तब जलन्धर ही भेष बनाई ।
वृन्दा ढिग हरि पहुच्यो जाई ॥ २० ॥
शिव हित लही करि कपट प्रसंगा ।
कियो सतीत्व धर्म तोही भंगा ॥
भयो जलन्धर कर संहारा ।
सुनी उर शोक उपारा ॥
तिही क्षण दियो कपट हरि टारी ।
लखी वृन्दा दुःख गिरा उचारी ॥
जलन्धर जस हत्यो अभीता ।
सोई रावन तस हरिही सीता ॥ २४ ॥
अस प्रस्तर सम ह्रदय तुम्हारा ।
धर्म खण्डी मम पतिहि संहारा ॥
यही कारण लही श्राप हमारा ।
होवे तनु पाषाण तुम्हारा ॥
सुनी हरि तुरतहि वचन उचारे ।
दियो श्राप बिना विचारे ॥
लख्यो न निज करतूती पति को ।
छलन चह्यो जब पारवती को ॥ २८ ॥
जड़मति तुहु अस हो जड़रूपा ।
जग मह तुलसी विटप अनूपा ॥
धग्व रूप हम शालिग्रामा ।
नदी गण्डकी बीच ललामा ॥
जो तुलसी दल हमही चढ़ इहैं ।
सब सुख भोगी परम पद पईहै ॥
बिनु तुलसी हरि जलत शरीरा ।
अतिशय उठत शीश उर पीरा ॥ ३२ ॥
जो तुलसी दल हरि शिर धारत ।
सो सहस्त्र घट अमृत डारत ॥
तुलसी हरि मन रञ्जनी हारी ।
रोग दोष दुःख भंजनी हारी ॥
प्रेम सहित हरि भजन निरन्तर ।
तुलसी राधा में नाही अन्तर ॥
व्यन्जन हो छप्पनहु प्रकारा ।
बिनु तुलसी दल न हरीहि प्यारा ॥ ३६ ॥
सकल तीर्थ तुलसी तरु छाही ।
लहत मुक्ति जन संशय नाही ॥
कवि सुन्दर इक हरि गुण गावत ।
तुलसिहि निकट सहसगुण पावत ॥
बसत निकट दुर्बासा धामा ।
जो प्रयास ते पूर्व ललामा ॥
पाठ करहि जो नित नर नारी ।
होही सुख भाषहि त्रिपुरारी ॥ ४० ॥
॥ दोहा ॥
तुलसी चालीसा पढ़ही तुलसी तरु ग्रह धारी ।
दीपदान करि पुत्र फल पावही बन्ध्यहु नारी ॥
सकल दुःख दरिद्र हरि हार ह्वै परम प्रसन्न ।
आशिय धन जन लड़हि ग्रह बसही पूर्णा अत्र ॥
लाही अभिमत फल जगत मह लाही पूर्ण सब काम ।
जेई दल अर्पही तुलसी तंह सहस बसही हरीराम ॥
तुलसी महिमा नाम लख तुलसी सूत सुखराम ।
मानस चालीस रच्यो जग महं तुलसीदास ॥
Tulasi Chalisa Lyrics in English (Hinglish)
Neeche yahi paath Roman lipi (English letters) mein diya gaya hai, jaise upar Hindi mein hai — taaki jo bhakt Devanagari nahin padh paate, ve bhi poora paath kar sakein.
॥ Doha ॥
Jai jai Tulsi bhagwati satyavati sukhdaani ।
Namo namo Hari preyasi Shri Vrinda gun khaani ॥
Shri Hari sheesh birajini, dehu amar var amb ।
Janhit he Vrindavani ab na karahu vilamb ॥
॥ Chaupai ॥
Dhanya dhanya Shri Talsi Mata ।
Mahima agam sada shruti gaata ॥
Hari ke praanahu se tum pyaari ।
Hariheen hetu keenho tap bhaari ॥
Jab prasann hai darshan deenhyo ।
Tab kar jori vinay us keenhyo ॥
He bhagvant kant mam hohu ।
Deen jaani jani chhaadaahu chhohu ॥ 4 ॥
Suni Lakshmi Tulsi ki baani ।
Deenho shraap kadh par aani ॥
Us ayogya var maangan haari ।
Hohu vitap tum jad tanu dhaari ॥
Suni Tulsi heen shrapyo tehin thaama ।
Karahu vaas tuhu neechan dhaama ॥
Diyo vachan Hari tab tatkaala ।
Sunahu sumukhi jani hohu bihaala ॥ 8 ॥
Samay paai vhau rau paati tora ।
Pujihau aas vachan sat mora ॥
Tab Gokul mah gop Sudaama ।
Taasu bhai Tulsi tu baama ॥
Krishna raas leela ke maahi ।
Raadhe shakyo prem lakhi naahi ॥
Diyo shraap Tulsih tatkaala ।
Nar lokahi tum janmahu baala ॥ 12 ॥
Yo gop vah daanav raaja ।
Shankh chud naamak shir taaja ॥
Tulsi bhai taasu ki naari ।
Param sati gun roop agaari ॥
As dvai kalp beet jab gayau ।
Kalp tritiya janm tab bhayau ॥
Vrinda naam bhayo Tulsi ko ।
Asur Jalandhar naam pati ko ॥ 16 ॥
Kari ati dvand atul baldhaama ।
Leenha Shankar se sangraam ॥
Jab nij sainy sahit Shiv haare ।
Marahi na tab Har Harihi pukaare ॥
Pativrata Vrinda thi naari ।
Kou na sake patihi sanhaari ॥
Tab Jalandhar hi bhesh banaai ।
Vrinda dhig Hari pahuchyo jaai ॥ 20 ॥
Shiv hit lahi kari kapat prasanga ।
Kiyo satitv dharm tohi bhanga ॥
Bhayo Jalandhar kar sanhaara ।
Suni ur shok upaara ॥
Tihi kshan diyo kapat Hari taari ।
Lakhi Vrinda duhkh gira uchaari ॥
Jalandhar jas hatyo abheeta ।
Soi Raavan tas Harihi Seeta ॥ 24 ॥
As prastar sam hraday tumhaara ।
Dharm khandi mam patihi sanhaara ॥
Yahi kaaran lahi shraap hamaara ।
Hove tanu paashaan tumhaara ॥
Suni Hari turatahi vachan uchaare ।
Diyo shraap bina vichaare ॥
Lakhyo na nij kartooti pati ko ।
Chhalan chahyo jab Paarvati ko ॥ 28 ॥
Jadmati tuhu as ho jadroopa ।
Jag mah Tulsi vitap anoopa ॥
Dhagv roop ham Shaaligraama ।
Nadi Gandaki beech lalaama ॥
Jo Tulsi dal hamahi chadh ihain ।
Sab sukh bhogi param pad paiihai ॥
Binu Tulsi Hari jalat shareera ।
Atishay uthat sheesh ur peera ॥ 32 ॥
Jo Tulsi dal Hari shir dhaarat ।
So sahastra ghat amrit daarat ॥
Tulsi Hari man ranjani haari ।
Rog dosh duhkh bhanjani haari ॥
Prem sahit Hari bhajan nirantar ।
Tulsi Raadha mein naahi antar ॥
Vyanjan ho chhappanahu prakaara ।
Binu Tulsi dal na Harihi pyaara ॥ 36 ॥
Sakal teerth Tulsi taru chhaahi ।
Lahat mukti jan sanshay naahi ॥
Kavi Sundar ik Hari gun gaavat ।
Tulsihi nikat sahasgun paavat ॥
Basat nikat Durbaasa dhaama ।
Jo prayaas te poorv lalaama ॥
Paath karahi jo nit nar naari ।
Hohi sukh bhaashahi Tripuraari ॥ 40 ॥
॥ Doha ॥
Tulsi Chalisa padhahi Tulsi taru grah dhaari ।
Deepdaan kari putra phal paavahi bandhyahu naari ॥
Sakal duhkh daridra Hari haar hvai param prasann ।
Aashiy dhan jan ladahi grah basahi poorna atra ॥
Laahi abhimat phal jagat mah laahi poorn sab kaam ।
Jei dal arpahi Tulsi tanh sahas basahi Hariraam ॥
Tulsi mahima naam lakh Tulsi soot Sukhraam ।
Maanas chaalees rachyo jag mahan Tulsidaas ॥
Tulasi Chalisa — Meaning in Brief
This Chalisa praises Mata Tulsi as the beloved of Shri Hari, whose glory is beyond measure and sung by the scriptures. It narrates her story of devotion, the curses exchanged, her life as Vrinda wife of Jalandhar, and Hari’s promise that she would be worshipped as the sacred Tulsi plant and that Shaligram would be offered her leaves. It says that Hari is pleased by Tulsi leaves, that no dish is dear to him without them, and that all holy places dwell in the shade of the Tulsi plant. It closes by saying that those who recite it regularly receive happiness, fruit of their wishes, and blessings, including children for a childless woman who lights a lamp.
When to recite: It is recited in devotion to Mata Tulsi, and the text says men and women should recite it regularly.